ჰეიდარ ალირზა ოღლუ ალიევი დაიბადა 1923 წლის 10 მაისს აზერბაიჯანის ქალაქ ნახიჩევანში.
1939 წელს, ნახიჩევანის პედაგოგიური სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ, იგი ჩაირიცხა აზერბაიჯანის ინდუსტრიულ ინსტიტუტში (ამჟამად — აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნავთობისა და მრეწველობის უნივერსიტეტი), არქიტექტურის ფაკულტეტზე. თუმცა, მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამ მას განათლების დასრულების შესაძლებლობა არ მისცა.
1941–1944 წლებში ჰეიდარ ალიევი ხელმძღვანელობდა ნახიჩევანის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის საარქივო განყოფილების საიდუმლო განყოფილებას, მოგვიანებით კი მუშაობდა ნახიჩევანის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭოს საერთო განყოფილების ხელმძღვანელად. 1944 წლის მაისში იგი სახელმწიფო უსაფრთხოების ორგანოებში სამუშაოდ გადაიყვანეს.
1949–1950 წლებში ლენინგრადში (ამჟამად — სანქტ-პეტერბურგი) სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის (КГБ) უმაღლესი კადრების მომზადების სკოლაში სწავლის დასრულების შემდეგ, 1950 წელს ჰეიდარ ალიევი აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტში განყოფილების უფროსად დაინიშნა.
1957 წელს მან დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (ამჟამად — ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი) ისტორიის ფაკულტეტი.
1958 წელს ჰეიდარ ალიევი აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის კონტრდაზვერვის განყოფილების უფროსად დაინიშნა, ხოლო 1964 წელს სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობაზე დაწინაურდა.
1966 წელს ჰეიდარ ალიევმა მოსკოვში, ფ.ე. ძერჟინსკის სახელობის უმაღლეს სკოლაში, უმაღლესი რგოლის ხელმძღვანელებისთვის განკუთვნილი პროფესიული გადამზადების კურსი გაიარა.
1967 წელს იგი აირჩიეს აზერბაიჯანის სსრ-ის მინისტრთა საბჭოსთან არსებული სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარედ და მიენიჭა გენერალ-მაიორის სამხედრო წოდება.
1969 წლის 12 ივლისს, აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პლენარულ სხდომაზე, ჰეიდარ ალიევი ცენტრალური კომიტეტის პირველ მდივნად აირჩიეს.
22 წლის განმავლობაში ჰეიდარ ალიევი იყო სსრკ-ისა და აზერბაიჯანის სსრ-ის უმაღლესი საბჭოების დეპუტატი. 1974–1979 წლებში იგი სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ მუშაობდა.
1976 წელს ჰეიდარ ალიევი საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს წევრობის კანდიდატი გახდა, ხოლო 1982 წლის დეკემბერში პოლიტბიუროს წევრად აირჩიეს და სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ დაინიშნა. ამ თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდში ჰეიდარ ალიევი ხელმძღვანელობდა და კურირებდა საბჭოთა კავშირის ეკონომიკის, სოციალური და კულტურული ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს სფეროებს.
1987 წლის ოქტომბერში ჰეიდარ ალიევი თანამდებობებიდან გადადგა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროსა და პირადად გენერალური მდივნის, მიხეილ გორბაჩოვის, მიერ გატარებული პოლიტიკის წინააღმდეგ პროტესტის ნიშნად.
1990 წლის 19–20 იანვრის ღამეს ბაქოში საბჭოთა ჯარების მიერ ჩადენილი სისხლიანი ტრაგედიის მეორე დღეს ჰეიდარ ალიევმა მოსკოვში, აზერბაიჯანის წარმომადგენლობაში, განცხადება გააკეთა და აზერბაიჯანელი ხალხის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულის ორგანიზატორებისა და შემსრულებლების დასჯა მოითხოვა. მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის მიმართ სსრკ-ის ხელმძღვანელობის მიერ გატარებული, მისი შეფასებით, თვალთმაქცური პოლიტიკის პროტესტის ნიშნად, 1991 წლის ივლისში მან საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია დატოვა.
1990 წლის 20 ივლისს ბაქოში დაბრუნების შემდეგ, ორი დღის შემდეგ ჰეიდარ ალიევი ნახიჩევანში გაემგზავრა, სადაც იგი აირჩიეს აზერბაიჯანისა და ნახიჩევანის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოების წევრად.
1991 წელს ჰეიდარ ალიევი აირჩიეს ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი მეჯლისის თავმჯდომარედ, ხოლო კანონმდებლობის შესაბამისად — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. ამ თანამდებობაზე იგი 1993 წლამდე მუშაობდა.
1992 წლის 21 ნოემბერს, ნახიჩევანში, ახალი აზერბაიჯანის პარტიის დამფუძნებელ ყრილობაზე, ჰეიდარ ალიევი პარტიის თავმჯდომარედ აირჩიეს.
1993 წლის მაის–ივნისში, როდესაც აზერბაიჯანი სამოქალაქო ომისა და დამოუკიდებლობის დაკარგვის საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა, აზერბაიჯანელმა ხალხმა ჰეიდარ ალიევის ხელისუფლებაში დაბრუნება მოითხოვა. აზერბაიჯანის ხელმძღვანელობა იძულებული გახდა, ჰეიდარ ალიევი ბაქოში მიეწვია.
1993 წლის 15 ივნისს ჰეიდარ ალიევი აზერბაიჯანის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარედ აირჩიეს, ხოლო 24 ივნისს მან აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის მოვალეობების შესრულება დაიწყო.
1993 წლის 3 ოქტომბერს, საერთო-სახალხო არჩევნებში, რომელშიც ამომრჩეველთა მაღალი აქტივობა დაფიქსირდა, ჰეიდარ ალიევი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტად აირჩიეს.
1998 წლის 11 ოქტომბერს ჰეიდარ ალიევი ხელახლა აირჩიეს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტად — მაღალი აქტივობის პირობებში ჩატარებულ არჩევნებში მან ხმების 76,1 პროცენტი მიიღო.
2003 წლის 15 ოქტომბრის საპრეზიდენტო არჩევნებში ჰეიდარ ალიევმა თავდაპირველად თანხმობა განაცხადა კანდიდატად მონაწილეობაზე, თუმცა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო მოგვიანებით საკუთარი კანდიდატურა ილჰამ ალიევის სასარგებლოდ მოხსნა.
2003 წლის 12 დეკემბერს აზერბაიჯანელი ხალხის ეროვნული ლიდერი ჰეიდარ ალიევი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კლივლენდის საავადმყოფოში, გარდაიცვალა. 15 დეკემბერს იგი ბაქოში, საპატიო დაკრძალვის ხეივანში, დაკრძალეს.
ჰეიდარ ალიევი დაჯილდოებული იყო ყოფილი სსრკ-ის ლენინის ორდენით ხუთჯერ, წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მრავალი მედლით. მას ორჯერ მიენიჭა სოციალისტური შრომის გმირის წოდება. ასევე, მას მიღებული ჰქონდა სხვადასხვა ქვეყნის უმაღლესი სახელმწიფო ჯილდოები და მსოფლიოს მრავალი პრესტიჟული უნივერსიტეტის საპატიო წოდებები.